Uşaqlarda ən çox rast gəlinən hipofiz vəzi xəstəlikləri
Hipofiz vəzi beyində yerləşən və çox sayda hormon istehsal edən endokrin orqandır. Bu hormonlar bədənin böyüməsi, inkişafı və metabolizmi üçün vacibdir. Uşaqlarda hipofiz vəzi xəstəlikləri nisbətən nadir olsa da, böyümə və inkişaf problemlərinə səbəb ola bilər və diqqətlə izlənilməlidir. Hipofiz pozulmaları müxtəlif şəkildə özünü göstərə bilər. Bu səbəbdən onların erkən diaqnozu və müalicəsi çox önəmlidir. Uşaqlarda ən çox rast gəlinən hipofiz vəzi xəstəlikləri aşağıdakılardır:
1. Böyümə hormonunun çatışmazlığı (GH defisiti)
Böyümə hormonu (GH) hipofiz vəzi tərəfindən istehsal olunan və uşaqların normal böyüməsi üçün əhəmiyyətli olan bir hormondur. Bu hormonun çatışmazlığı uşaqların boyunun normadan kiçik olmasına və normal inkişafın baş verməməsinə səbəb ola bilər. Böyümə hormonunun çatışmazlığı hipofiz vəzi xəstəlikləri arasında uşaqlarda ən çox rast gəlinən problemdir.
Simptomlar:
- Boyun normadan aşağı olması;
- İnkişafdan qalma;
- Fiziki və əqli inkişafda gerilik.
Böyümə hormonunun çatışmazlığı dərman müalicəsi ilə (böyümə hormonunu əvəzləyici müalicə ilə) idarə edilə bilər. Uşaqların böyüməsi və inkişafı izlənilir və müvafiq müalicə başlanır.
2. Akromeqaliya (böyümə hormonunun həddən artıq istehsalı)
Akromeqaliya hipofiz vəzi tərəfindən çox miqdarda böyümə hormonu istehsal edildiyi vəziyyətdir. Uşaqlarda akromeqaliya bədənin normadan artıq böyüməsi və üz hissələrində şişkinliklə nəticələnə bilər. Bu xəstəlik, adətən hipofiz şişləri və ya başqa bir problem nəticəsində meydana gəlir.
Simptomlar:
- Üzün, əl və ayaqların böyüməsi;
- Sürətli böyümə;
- Hormon balansının pozulması nəticəsində yaranan digər problemlər (diabet, ürək-damar xəstəlikləri).
Akromeqaliya uşaqlarda nadir olsa da, böyümə hormonunun normadan yüksək istehsalı uşaqlarda ciddi fəsadlara yol aça bilər və müalicə edilmədikdə uzunmüddətli sağlamlıq problemləri yarada bilər.
3. Hipopituitarizm (hipofiz vəzi yetərsizliyi)
Hipopituitarizm zamanı hipofiz vəzisinda bir və ya bir neçə hormonun istehsalı dayanır. Bu vəziyyət hipofiz vəzisinin müxtəlif xəstəliklər, şişlər və ya travmalar nəticəsində zədələnməsi ilə əlaqədar inkişaf edə bilər. Hipopituitarizm uşaqlarda böyümə, inkişaf və hormon balansını pozan ciddi xəstəlikdir.
Simptomlar:
- Böyümə və inkişafda gerilik;
- Enerji azalması;
- Cinsi inkişafın pozulması;
- Aşağı qan təzyiqi;
- Çox yavaş və ya ümumiyyətlə dayanan böyümə.
Hipopituitarizmin müalicəsi hormon əvəzləmə ilə həyata keçirilir. Uşaqların hormon səviyyələri izlənir və ehtiyac olduqda müvafiq hormonlar təyin edilir.
4. Prolaktinoma (Prolaktin şişləri)
Prolaktinoma hipofiz vəzi tərəfindən prolaktin hormonunun artıq istehsalına səbəb olan “benign” (xərçəng olmayan) şişlərdir. Bu vəziyyət uşaqlarda nadir olsa da, böyümə və inkişaf problemləri yarada bilər. Həddən artıq prolaktin, cinsi inkişafın və böyümənin pozulmasına yol aça bilər.
Simptomlar:
- Tüklənmə və bədən formasında dəyişikliklər
- Böyümənin ləngiməsi;
- Cinsi inkişafın pozulması.
Prolaktinomanın müalicəsi dərmanlarla prolaktin səviyyəsini tənzimləmək və şişi kiçiltmək məqsədilə həyata keçirilir.
5. Hipofiz şişləri
Hipofiz vəzisində yaranan şişlər hormonal balansı poza bilər və uşaqlarda böyümə, inkişaf və digər fizioloji proseslərə təsir edə bilər. Bu şişlər bəzən böyümə hormonunun həddən artıq istehsalına səbəb olan akromeqaliyaya, bəzən də böyümə hormonunun çatışmazlığına səbəb ola bilər.
Simptomlar:
- Baş ağrısı;
- Görmə problemləri;
- Böyümənin ləngiməsi;
- Endokrin (hormon) pozuntuları.
Hipofiz şişlərinin müalicəsi şişin növünə və yerləşməsinə görə cərrahi əməliyyat və ya dərman müalicəsi ilə həyata keçirilir.
Uşaqlarda hipofiz xəstəlikləri bədənin böyüməsi, inkişafı və hormon balansına təsir edən ciddi xəstəliklərdir. Bu xəstəliklərin erkən diaqnozu və müalicəsi uşaqların sağlam inkişafını təmin etmək və gələcəkdəki ciddi sağlamlıq problemlərindən qorunmaq üçün çox vacibdir. Hipofiz xəstəliklərinin müalicəsi dərman terapiyası, hormon əvəzləmə müalicəsi və bəzən cərrahi müdaxilə tələb edə bilər.