Hipofiz vəzi xəstəliklərində görülən şikayətlər
Hipofiz vəzi bədənin hormon balansını tənzimləyən orqan olaraq müxtəlif xəstəliklərə səbəb ola bilər. Hipofiz xəstəlikləri hormon ifrazının azalması və ya artması ilə əlaqəli olduğu üçün müxtəlif klinik şikayətlərə yol açır. Hipofiz vəzisinin funksiyasının pozulması nəticəsində ortaya çıxan şikayətlər xəstəliyin növünə və təsirlənən hormonlara görə dəyişə bilər.
1. Hormon azalması ilə bağlı şikayətlər
Hipofiz vəzisində hormon istehsalının azaldığı hallarda (hipopituitarizm) aşağıdakı şikayətlər yaranır:
- Yorğunluq və zəiflik: Hipofiz vəzisinin ölçüsünün kiçilməsi nəticəsində böyümə hormonu, tireoid hormonu və digər əhəmiyyətli hormonların səviyyəsi azalır. Bu da ümumi zəiflik və yorğunluğa səbəb olur.
- Bədən çəkisinin artması: Tireoid hormonu səviyyəsinin azlığı metabolizmin yavaşlamasına səbəb olaraq bədən çəkisinin artmasına gətirib çıxara bilər.
- Əzələ zəifliyi və incəlməsi: Böyümə hormonunun çatışmazlığı nəticəsində əzələ kütləsi azala və əzələlər zəifləyə bilər.
- Cinsi istəksizlik və erektil disfunksiya: FSH və LH hormonlarının azalması kişilərdə erektil disfunksiya, qadınlarda isə cinsi istəksizliyə və menstruasiya pozulmalarına səbəb ola bilər.
- Dərinin quruluğu və soyuqluğa həssaslıq: Tireoid hormonunun çatışmazlığı nəticəsində dəri quruya, bundan əlavə olaraq soyuğa qarşı həssaslıq yarana bilər.
- Baş ağrıları: Hipofiz vəzisinin şişləri və ya hipofizit kimi xəstəliklər təzyiq artımına səbəb olaraq baş ağrılarına gətirib çıxara bilər.
2. Hormon artması ilə bağlı şikayətlər
Hipofiz vəzisində hormon ifrazının artması da müxtəlif klinik şikayətlərə səbəb ola bilər. Bu vəziyyətin ən məşhur nümunələrindən biri hipofiz adenomasıdır. Aşağıdakı şikayətlər bu vəziyyətdə meydana gələ bilər:
- Giqantizm və akromeqaliya: Böyümə hormonunun artıq istehsalı uşaqlarda giqantizmə, böyüklərdə isə akromeqaliyaya səbəb ola bilər. Akromeqaliya zamanı üz xüsusiyyətləri böyüyür, əllər və ayaqlar şişir, dəridə qalınlaşma və əzələlərdə genişlənmə baş verə bilər.
- Süd istehsalının artması (Qalaktoreya): Prolaktin hormonunun artması, xüsusilə qadınlarda süd istehsalına səbəb ola bilər. Kişilərdə də bu vəziyyət galaktoreya kimi özünü göstərə bilər.
- Kuşinq sindromu: Adrenokortikotrop hormonunun (ACTH) çoxalması bədənin kortizol istehsalını artıraraq Kuşinq sindromunun yaranmasına səbəb ola bilər. Bu zaman üzün dairəvi olması, boyun və qarın nahiyəsində yağlanma, dərinin incəlməsi və damarların görünməsi kimi simptomlar müşahidə oluna bilər.
- Yüksək qan təzyiqi (hipertenziya): Kortizol hormonunun artması nəticəsində qan təzyiqi yüksələ bilər.
3. Görmə problemləri
Hipofiz vəzisinin yerləşdiyi nahiyə beynin optik sinir keçdiyi hissəsindədir. Hipofiz vəzisinin şişləri və ya böyüməsi optik sinirə təzyiq göstərərək görmə problemlərinə səbəb ola bilər. Bu vəziyyət aşağıdakı şikayətlərə gətirib çıxara bilər:
- Görmədə bulanıqlıq və ya zəif görmə: Hipofiz şişləri optik sinirə təsir edərək görmə qabiliyyətini azalda bilər.
- Tunel görmə: Görmə sahəsinin daralması tunel görmə kimi də tanınır, yəni xəstə yalnız mərkəzi görmə sahəsindəki obyektləri görür.
- Görmə sahəsində qara nöqtələr: Hipofiz şişləri görmə sahəsində qara nöqtələrin yaranmasına səbəb ola bilər.
4. Ümumi şikayətlər
Hipofiz vəzi xəstəlikləri müxtəlif endokrin pozuntulara yol açdığından bəzən çoxsaylı və qeyri-spesifik şikayətlərə də səbəb ola bilər:
- Ürək döyüntülərində dəyişikliklər: Hipofiz vəzisinin düzgün işləməməsi bədənin digər orqanlarında dəyişikliklərə səbəb ola bilər. Bəzən bu, ürək ritminin pozulmasına və ya qan təzyiqinin artmasına səbəb ola bilər.
- İştah dəyişiklikləri: Hipofiz vəzisində hormon ifrazının pozulması iştahda dəyişikliklərə və bədən çəkisinin artmasına və ya azalmasına səbəb ola bilər.
- Böyrək funksiyalarında dəyişikliklər: Hormon səviyyələrinin pozulması böyrək funksiyalarına da təsir edə bilər. Xüsusilə ADH (antidiuretik hormon) çatışmazlığı nəticəsində sidik ifrazı problemi yarana bilər.
5. Psixoloji şikayətlər
Hipofiz vəzisində baş verən pozuntular bədənin hormon balansını dəyişdirdiyi üçün psixoloji simptomlara da yol aça bilər:
- Əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri: Hormon balansındakı dəyişikliklər depressiya, narahatlıq və ümumi psixoloji pozuntulara səbəb ola bilər.
- Yaddaş problemləri: Hipofiz vəzisinin funksiyasını yerinə yetirməməsi, beyin funksiyalarını, o cümlədən yaddaşı təsir edə bilər.
Hipofiz vəzi xəstəliklərinin səbəb olduğu şikayətlər çox müxtəlifdir və xəstəliyin növünə, hipofiz vəzisində baş verən dəyişikliklərə görə fərqli ola bilər. Hormon səviyyələrinin artması və azalması, görmə problemləri, əhval-ruhiyyə dəyişiklikləri və ümumi sağlamlıq problemləri bu xəstəliklərin ən çox görülən əlamətlərindəndir. Hipofiz xəstəliklərinin erkən diaqnozu, müalicənin düzgün istiqamətləndirilməsi və sağlamlığın qorunması üçün mühüm əhəmiyyət kəsb edir.