Hipofiz xəstəliklərinin müalicəsi yalnız cərrahiyyədirmi?
Hipofiz xəstəlikləri hipofiz vəzi tərəfindən istehsal olunan hormonların balansının pozulması nəticəsində meydana gələn müxtəlif pozulmalara verilən ümumi addır. Bu xəstəliklər bədənin böyüməsi, metabolizmi və digər fizioloji funksiyalarına əhəmiyyətli dərəcədə təsir edə bilər. Hipofiz xəstəliklərinin müalicəsi çox vaxt xəstəliyin növü, səbəbi və şiddəti ilə əlaqədar olaraq fərqlənir. Bu müalicələr hər zaman cərrahi əməliyyat tələb etmir. Çox vaxt dərman müalicəsi, şüa terapiyası və digər qeyri-cərrahi yanaşmalar da tətbiq olunur.
1. Dərman müalicəsi
Hipofiz xəstəliklərinin müalicəsində ən çox istifadə olunan metodlardan biri dərman müalicəsidir. Xüsusilə hipofiz şişləri (prolaktinoma və ya akromeqaliya kimi) və hormon balans pozulması zamanı dərmanlar müalicənin əsasını təşkil edir. Aşağıda dərman müalicəsinin istifadə olunduğu bəzi halları qeyd edirik:
Prolaktinoma: Prolaktin hormonu səviyyəsinin yüksəkləməsibə səbəb olan “benign” hipofiz şişləri dərmanlarla müalicə edilə bilər. Dopamin agonistləri prolaktinin səviyyələrini tənzimləməyə kömək edir. Bu dərmanlar şişi kiçiltməyə və prolaktinin normallaşmasına səbəb ola bilər.
Akromeqaliya: Böyümə hormonunun çox istehsalını önləmək üçün somatostatin analoqları və digər dərmanlar istifadə olunur. Bu dərmanlar böyümə hormonunun səviyyəsini tənzimləyərək xəstəliyin təsirlərini azaldır.
Hipotireoidizm: Hipofiz xəstəliklərindən biri olan hipotireoidizm tireoid hormonlarının az istehsalı ilə nəticələnir. Bu vəziyyət tireoid hormonu əvəzləyici dərmanlarla müalicə edilir.
Bu növ dərman müalicələri çox vaxt hipofiz şişlərinin və hormon pozulmalarının cərrahi müdaxilə olmadan müalicə edilməsi üçün kifayət edir.
2. Şüa terapiyası (radioterapiya)
Bəzi hipofiz şişləri və hipofiz vəzi xəstəlikləri cərrahi müdaxilə ilə tam müalicə edilə bilməz. Bu halda şüa terapiyası (radioterapiya) tətbiq edilə bilər. Şüa terapiyası, hipofiz şişlərinin ölçüsünü kiçiltmək və ya şişlərin böyüməsini dayandırmaq üçün istifadə edilir. Bu müalicə cərrahi əməliyyatlardan qaçmaq və ya uğursuz əməliyyatlardan sonra şişin nəzarət altında saxlanması üçün tətbiq edilir.
3. Cərrahi müalicə
Hipofiz xəstəliklərinin müalicəsində cərrahi əməliyyat ən son mərhələ olaraq tətbiq olunur. Cərrahi müdaxilə, əsasən aşağıdakı hallarda həyata keçirilir:
Hipofiz şişləri: Şişlər hipofiz vəzində yerləşəndə və dərman müalicəsi ilə nəzarət altına alınmayanda cərrahi əməliyyat tələb oluna bilər. Hipofiz şişləri adətən burun yolu ilə (endoskopik) çıxarılır, lakin bəzən kraniotomiya (kəllə açılması) tələb oluna bilər.
Hipofiz vəzi zədələnməsi: Hipofiz vəzi travma nəticəsində zədələndikdə və hormon istehsalı dayanarsa, bəzən cərrahi müdaxilə ilə hipofiz vəzinin funksiyaları bərpa edilməyə çalışılır.
Lakin cərrahi müalicə yalnız dərman müalicəsi və şüa terapiyasının təsirsiz olduğu, eləcə də xəstənin vəziyyəti və xəstəliyin növündən asılı olaraq xüsusi hallarda edilir.
4. Hormon əvəzləmə müalicəsi
Hipofiz vəzidə bir və ya bir neçə hormonun istehsalı dayandıqda hormon əvəzləmə müalicəsi tətbiq edilir. Bu, hipofiz xəstəliklərində geniş istifadə olunan müalicə üsuludur. Məsələn, böyümə hormonu çatışmazlığı və ya tireoid hormonu istehsalının olmaması kimi hallarda müvafiq hormonların əvəzlənməsi ilə xəstənin vəziyyəti yaxşılaşdırıla bilər.
Hipofiz xəstəliklərinin müalicəsi hər zaman cərrahi əməliyyat tələb etmir. Çox zaman dərman müalicəsi, hormon əvəzləmə müalicəsi və şüa terapiyası ilə hipofiz xəstəlikləri effektiv şəkildə idarə oluna bilər. Cərrahi müdaxilə yalnız digər müalicə üsullarının təsirsiz olduğu hallarda və ya şişlər, zədələnmələr kimi vəziyyətlərdə tətbiq olunur. Müalicə planı xəstənin xüsusiyyətlərinə və xəstəliyin növünə görə həkim tərəfindən müəyyən edilir.