Prolaktinoma
Prolaktin çoxalır: qadınlarda menstrual dövr pozulur, süd ifrazı (qalaktoreya) qadınlarda da, kişilərdə də olur.
Hipofiz vəzi xəstəlikləri
Endokrin sistemin əsas orqanı — böyümə, çoxalma, metabolizm və stress cavabını idarə edən mərkəzi aparatdır.
Hipofiz vəzi baş beynin alt hissəsində, sella tursika adlanan bölgədə yerləşən kiçik endokrin orqandır. Ölçüsünə baxmayaraq digər endokrin vəziləri idarə edir: böyümə, metabolizm, stresə cavab, cinsi funksiya və su balansı onun hormonlarından asılıdır. Hipofiz xəstəlikləri bu hormonların həddən artıq və ya az istehsalı nəticəsində yaranır.
Hipofizin iki payı və onların hormonları
Ön pay hormonların əksəriyyətini istehsal edir: böyümə hormonu (GH), tireoid vəzini stimullaşdıran TSH, böyrəküstü vəzini idarə edən ACTH, cinsiyyət hormonlarını tənzimləyən FSH və LH, prolaktin.
Arxa pay hipotalamusun ifraz etdiyi oksitosini və böyrəklərdə su balansını saxlayan vazopressini (ADH) toplayır. Şikayətlərin nə olacağı hansı hormonun təsirləndiyindən asılıdır.
Artıqlıq
Hormon çoxaldıqda yaranan xəstəliklər
Somatotropinoma
Böyümə hormonu artır — uşaqlarda giqantizm, böyüklərdə akromeqaliya: üz cizgiləri iriləşir, əl və ayaqlar şişir.
Kortikotropinoma
ACTH çoxalır, kortizol qalxır: üz dairəviləşir, qarında yağlanma və hipertenziya görünür.
Beyin şişlərinin 10 faizdən artığı hipofizin xoşxassəli adenomalarının payına düşür; adenoma hansı hormonu artırırsa, xəstəlik də ona görə adlanır.
Hormon azaldıqda: hipopituitarizm
Vəzi bir və ya bir neçə hormonu normadan az istehsal edir: böyümə hormonunun azlığı uşaqlarda böyüməni ləngidir, TSH çatışmazlığı metabolizmi yavaşladır, ACTH çatışmazlığı kortizolu düşürür, FSH və LH-nın azalması cinsi funksiyanı pozur.
Vəzi zədələndikdə
Hipofizit — vəzin iltihabı — infeksiya və autoimmun reaksiyalardan sonra hipopituitarizmə gətirə bilər. Şixan sindromunda doğuş zamanı böyük qan itkisi və hemorragik şok hipofizə qansızmaya və nekroza yol açır. Kəlləiçi travmalar və metastatik şişlər də vəzi zədələyir.
Testlər
Artıqlıq və çatışmazlıq necə təsdiqlənir?
Stimulyasiya testləri
Hormon çatışmazlığında aparılır: böyümə hormonu yetərsizliyində insulin hipoqlisemiya testi.
Supressiya testləri
Hormon artıqlığında basqılayıcı testlər edilir; Kuşinq xəstəliyində deksametazon supressiya testi.
Maqnit rezonans tomoqrafiyası
Düyünün ölçüsünü, görmə çarpazı ilə münasibətini, hətta içindəki qanamanı göstərir.
Göz dibi və görmə sahəsi
Şiş optik sinirə təzyiq göstərə bildiyi üçün oftalmoloq müayinəsi istənilir.
Cərrahiyyə həmişə lazım olurmu?
Müalicə hər zaman cərrahi əməliyyat tələb etmir. Yüksək prolaktində dopamin aqonistləri — kabergolin və bromokriptin — hormonu azaldır və şişi kiçildə bilər; akromeqaliyada oktreotid və lanreotid böyümə hormonunu tənzimləyir. Hormon çatışmazlığında tireoid, böyrəküstü və cinsiyyət hormonları xaricdən əvəzlənir.
Dərmanla nəzarətə alınmayan şişlərdə transfenoidal cərrahiyyə — şişin burun yolu ilə çıxarılması — tətbiq olunur; şüa terapiyası isə şişin böyüməsini dayandırmaq üçün istifadə edilir.
Məqalələr
Bu mövzuda
yazılar
Hipofiz xəstəliklərinin müalicəsi yalnız cərrahiyyədirmi?
Hipofiz xəstəlikləri hipofiz vəzi tərəfindən istehsal olunan hormonların balansının pozulması nəticəsində meydana gələn müxtəlif pozulmalara verilən ümumi…
OxuUşaqlarda ən çox hansı hipofiz vəzi xəstəliklərinə rast gəlinir?
Hipofiz vəzi beyində yerləşən və çox sayda hormon istehsal edən endokrin orqandır. Bu hormonlar bədənin böyüməsi, inkişafı və metabolizmi üçün vacibdir…
OxuAkromeqaliya təhlükəli xəstəlikdirmi?
Akromeqaliya hipofiz vəzi tərəfindən həddən artıq böyümə hormonu (GH) istehsalının nəticəsi olaraq meydana gələn nadir və ciddi xəstəlikdir. Böyümə hormonunun…
OxuHipofiz xəstəliklərinin müalicəsi varmı?
Hipofiz vəzi bədənin müxtəlif hormonlarını tənzimləyən və orqanizmin bir çox həyati funksiyasını idarə edən əhəmiyyətli bir orqandır. Hipofizdəki pozulmalar…
OxuHipofiz vəzi xəstəliklərinin diaqnozunda hansı müayinələr aparılır?
Hipofiz vəzi bədənin müxtəlif hormonlarını istehsal edən və bu hormonlarla orqanizmin funksiyalarını tənzimləyən vacib orqandır. Hipofiz vəzisindəki…
OxuHipofiz vəzi xəstəliklərinin səbəbləri nələrdir?
Hipofiz vəzi bədənin hormon balansını tənzimləyən, son dərəcə əhəmiyyətli endokrin vəzdir. Hipofiz vəzisində meydana gələn xəstəliklər, müxtəlif fizioloji…
OxuƏn çox rast gəlinən hipofiz vəzi xəstəlikləri hansılardır?
Hipofiz vəzi bədənin müxtəlif fizioloji funksiyalarını tənzimləyən, çoxsaylı hormonları istehsal edən və digər endokrin vəzləri idarə edən orqandır. Hipofizin…
OxuHipofiz vəzi xəstəliklərinin yaranma səbəbləri hansılardır?
Hipofiz vəzi xəstəliklərinin yaranma səbəbləri fərqlidir. Daha çox bu adenomalarla əlaqədar hormon artıqlığına yaxud da əskikliyinə səbəb ola bilən düyünlər…
OxuHipofiz vəzi xəstəliklərinin hansı şikayətləri olur?
Hipofiz vəzi bədənin hormon balansını tənzimləyən orqan olaraq müxtəlif xəstəliklərə səbəb ola bilər. Hipofiz xəstəlikləri hormon ifrazının azalması və ya…
OxuHipofiz vəzi xəstəlikləri hansılardır?
Hipofiz vəzi xəstəlikləri çox geniş yelpazədə dəyişən bir problemdir. Bildiyimiz kimi endokrin sistemin böyük orqanı olan hipofiz vəzisində çox vaxt…
OxuHipofiz vəzi xəstələrinə diaqnoz necə qoyulur?
Hipofiz vəzi xəstəlikləri çox fərqli olduğu üçün diaqnozu da xəstəliklərə uyğun olaraq müxtəlif cür qoyulur. İlkin olaraq həmin xəstəlikdən şübhələnmək…
OxuHipofiz vəzi nədir və funksiyası nədən ibarətdir?
Hipofiz Vəzi: Nədir və funksiyası nədən ibarətdir? Hipofiz vəzi insan bədənindəki ən mühüm endokrin vəzilərdən biridir və beyinlə sıx əlaqəlidir. Hipofiz…
OxuDr. Hidayət Məmmədzadə
Baku Medical Plaza klinikası, Endokrinologiya şöbəsinin müdiri.
Dr. Hidayət Məmmədzadə — Baku Medical Plaza klinikasının Endokrinologiya şöbəsinin müdiri. 1998-ci ildən həkimdir; endokrinologiya, diabetologiya və pediatrik endokrinologiya üzrə ixtisaslaşıb.
Həkim haqqında ətraflıHəkimə sual verin və ya qəbula yazılın
Baku Medical Plaza — M.Rəfili və R.Behbudov küçələrinin kəsişdiyi 389-cu məhəllə, Nəsimi rayonu, Bakı.